Het Canadese BioWare groeide in de afgelopen decennia uit tot heer en meester van het rpg-genre, maar verloor met haar meest recente games een hoop van die glorie. Nu Dragon Age: The Veilguard dat tij weer lijkt te keren, is het tijd om terug te blikken op de vele hoogte- en dieptepunten die BioWare in de afgelopen jaren beleefde.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in 2019 en is bijgewerkt in 2024.
In 1995 vonden drie afgestudeerde Canadese dokters het wel welletjes met de medische wereld en werd BioWare opgericht. Ray Muzyka, Greg Zeschuk en Augustine Yip hadden daadwerkelijk talent voor het maken van videogames, zo bleek uit hun eerste titel Shattered Steel voor MS-DOS. Niet alleen was het dynamische terrein van de spelwereld revolutionair, maar de voertuig-shooter bevatte ook een verbazingwekkend uitgebreid verhaal. Dit werd opgemerkt door uitgever Black Isle Studios, die BioWare vroeg hun mmo Battleground: Infinity te schrappen voor de D&D-game waar je misschíén weleens van hebt gehoord: Baldur’s Gate.
©GMRimport
BioWare in topvorm
Baldur’s Gate was niet alleen het eerste hoogtepunt voor BioWare, maar ook een mijlpaal voor het rpg-genre in zijn algemeen. De game blijft trouw aan de traditionele Dungeons & Dragons-mechanieken, zonder dat spelers een boekwerk nodig hebben om het te begrijpen. Alle zetten in de Forgotten Realms-setting worden daarbij onvertraagd uitgevoerd op het scherm, waarmee Baldur’s Gate de ultieme opstap was naar role playing games. Daarnaast biedt de game voor z’n tijd een ongekend grote wereld, gevuld met typische fantasiepersonages, een online co-op-modus en zelfs zijmissies die het hoofdverhaal beïnvloeden.
Na lovende recensies en uitstekende verkoopcijfers (de originele game is inmiddels ruim 2 miljoen keer verkocht) kon een vervolg niet uitblijven. Baldur’s Gate 2: Shadows of Amn was niet zo baanbrekend als het eerste deel, maar won opnieuw harten van gamers door hoger in te zetten op alles wat het origineel van andere games onderscheidde. Shadows of Amn is vijandiger, veel duisterder, grappiger en bevat een duizelingwekkend hoeveelheid content. Er zijn talloze wezens met een eigen verhaal, optionele locaties - waaronder een grote onderwaterstad - en voor het eerst konden spelers romantische relaties aangaan. Baldur’s Gate 2 verstevigde BioWare’s reputatie als expert in omvangrijke, verhalende rpg’s.
Naast de maffe ruimteshooter MDK 2 werkte de studio aan een volgend passieproject: Neverwinter Nights. De studio had door dat de populariteit van Baldur’s Gate werd gedreven door mods, dus kregen spelers de vrijheid om de game naar hun hand te zetten met BioWare’s officiële tools. Dit, in combinatie met de optie om met 64 spelers in de gamewereld te spelen, maakte van Neverwinter Nights een van de meest uitgebreide rpg’s ooit. Spelers creëerden volledige nieuwe campagnes, genres als shoot ‘em up en hack ’n slash werden geïntroduceerd en de grenzen van de wereld rijkten tot zover je kon kijken. BioWare was in absolute topvorm.
©GMRimport
Knights of the Old Republic
Ondertussen broedde LucasArts op het idee van een Star Wars-rpg. In eerste instantie werd BioWare gevraagd Episode II: Attack of the Clones in gamevorm te gieten, maar uiteindelijk gingen beide partijen akkoord met een game die zich 4000 jaar voor de films afspeelt. Star Wars: Knights of the Old Republic werd een van de eerste rpg’s voor Microsofts nieuwe Xbox en is tot op heden ongeëvenaard in het neerzetten van een grote Star Wars-wereld. Naast elegante lightsaber-gevechten zijn morele keuzes en boeiende zijmissies de sterkste punten van de game. Knights of the Old Republic zit vol met aangrijpende verhalen en nieuwe perspectieven op bestaande volken, en is nog steeds het summum van goede Star Wars-games.
Daarom was het een schok voor veel fans dat BioWare het stokje voor een vervolg overgaf aan Fallout-maker Obsidian, om zelf aan de slag te gaan met Jade Empire en de eerste Dragon Age-game. Eerstgenoemde game was een opvallende rpg met vechtmechanieken in de Chinese oudheid, maar verkocht ondanks positieve kritieken matig. De game was geenszins een dieptepunt, maar het was wel een reden om te beginnen aan alweer een nieuwe franchise.
©GMRimport
Astronomische hoogten
De sciencefictioninvloeden in Mass Effect zijn duidelijk herkenbaar, evenals de technische tekortkomingen, maar dat maakt de wereld die BioWare neerzette niet minder indrukwekkend. Casey Hudson, regisseur van de game, had het universum uitstekend doordacht en wist al dat er drie games voor nodig waren om het hele verhaal te vertellen. Mass Effect verruilt enkele van BioWare’s iconische rpg-elementen voor meer actie en een filmischere insteek. Actie draait om dekking zoeken en knallen, ingesproken stemmen geven hoofdpersoon Shepard en andere personages een karakter en dynamische camera’s brengen dialogen dichterbij de speler.
Mass Effect vertelt een intrigerend verhaal en legt spelers veel complexere dillema’s voor dan eerdere games. De keuzes die Shepard maakt hebben daadwerkelijk consequenties voor het verhaal, iets wat de serie in de toekomst zou onderscheiden van de rest. Vandaag raden we vooral aan de remaster van Mass Effect te spelen, als onderdeel van de Definitive Edition-trilogie. Hoewel navigatie en gevechten nog altijd wat verouderd voelen ten opzichte van nieuwere delen, is het vanwege de opzet van de wereld een playthrough absoluut waard.
Vlak na de release van Mass Effect werd BioWare overgenomen door Electronic Arts. Het gaf BioWare de ruimte om te werken aan wat een van de beste moderne rpg’s ooit zou worden, Mass Effect 2. Gamers sloegen bij verschijning van de game stijl achterover van de consequenties die hun keuzes uit eerdere games hebben. Personages ontbraken bij sommige spelers bijvoorbeeld volledig en relaties tussen Shephard en zijn of haar crew zijn afhankelijk van hoe vriendelijk spelers tegen ze zijn geweest in het eerste deel. Daarnaast is Mass Effect 2 vele malen gestroomlijnder op het gebied van schieten, omgevingen en verhaal. Er schuilt een schat aan zijverhalen in optionele missies met je crew die je eigenlijk niet mag missen.
©GMRimport
Verdeeldheid
Twee maanden daarvoor verscheen ook nog eens Dragon Age Origins, dat qua focus behoorlijk afwijkt van BioWare’s sciencefictionserie. Origins richt zich meer op de welhaast eindeloze vrijheid qua customization en tactische gevechten in groepen van vier. Niet dat het verhaal geen rol speelt, want voordat het geheel op gang komt zijn er maar liefst zes oorsprongsverhalen waar spelers uit kunnen kiezen. Dragon Age Origins is in veel opzichten een stuk traditioneler dan de meeste rpg’s uit 2009, maar nog altijd een sterke rpg.
Het vervolg, Dragon Age 2, is een ander verhaal. Aanvankelijk werd de game goed ontvangen door critici, maar al gauw bleek het om BioWare’s meest polariserende titel tot dan toe te gaan. BioWare deed een aantal concessies om de game interessanter te maken voor het grote publiek, onder andere door de pc-besturing om te gooien. Ook speelt de game zich niet meer af in een uitgestrekte wereld, maar vooral tussen de muren van de stad Kirkwall. EA en BioWare zagen de kritiek van fans naar eigen zeggen niet aankomen en beloofden in de toekomst hun fouten recht te zetten.
Helaas voor de studio doorliep het langverwachte Mass Effect 3 een vergelijkbaar traject. De game werd geprezen vanwege de talloze paden die de studio had uitgestippeld, afhankelijk van keuzes die soms helemaal teruggaan naar het eerste deel. Hoe indrukwekkend de game - en de trilogie - ook is, het einde ervan zorgde voor flink wat ophef. Alle keuzes die spelers hebben gemaakt komen neer op maar drie verschillende eindes, die ook nog eens flinke gaten in het verhaal overlieten. Het slotstuk domineerde de discussie rondom Mass Effect 3 en BioWare bracht zelfs een patch uit om een aantal problemen op te lossen. Ook voor deze game raden we echter aan de remaster te proberen - dat bevat het alternatieve einde en een sloot aan dlc.
©GMRimport
Dieptepunt
Na de kritiek op Dragon Age 2 en Mass Effect 3 was Dragon Age 3: Inquisition voor velen een opluchting. Achteraf gezien zat de omvangrijke wereld iets te vol met nietszeggende zijmissies, maar over het algemeen is Inquisition een sublieme samensmelting van BioWare’s beste rpg’s. Gevechten zijn diepgaand, personages zjn interessant en het verhaal is - zo weten we nu - een behoorlijk directe aanleiding voor dat van Dragon Age: The Veilguard.
Helaas geldt dat niet voor het daaropvolgende project, dat werd ontwikkeld door nevenstudio BioWare Montreal. Mass Effect Andromeda is een spin-off die zich in de geest van het eerste deel richt op het verkennen en onderhouden van planeten. De studio liet in aanloop naar de game bijzonder weinig los en bij release bleek dat Andromeda een combinatie was van technische problemen, slecht schrijfwerk, vreemde animaties en eentonige gameplay.
De meeste problemen zijn te danken aan de Frostbite Engine, die nog niet veelzijdig genoeg was voor de shooter-rpg en tijdens de ontwikkeling van de game zelf nog moest worden ontwikkeld. De game werd het onderwerp van controverses en volgens fans heeft Andromeda de geliefde franchise om zeep geholpen.
©GMRimport
De interne problemen van BioWare Montreal gingen niet onopgemerkt bij het andere team, dat in de tussentijd werkte aan een veel ambitieuzer project. Project Dylan ('de Bob Dylan onder videogames'), later bekend als Anthem, moest een online multiplayergame worden waarin spelers naar woeste planeten reizen, tegen aliens vechten en heelhuids weer terugkeren. In de basis is dat ook wat Anthem bij verschijning in 2019 was, maar tegelijkertijd ook een fractie van de oorspronkelijke visie.
Een fascinerende rapportage van Kotaku zet uiteen waarom Anthem zowel kritisch als commercieel flopte. Enerzijds zorgde EA's eigen engine, Frostbite, wederom voor tal van ontwikkelproblemen. De engine werd ooit gemaakt om de Battlefield-franchise mee te ontwikkelen, maar was nog altijd niet volledig geschikt voor het maken van een online-rpg. Daarbij was het team achter Anthem relatief klein; BioWare-medewerkers klaagden regelmatig dat er te weinig mankracht was om de game tot ontwikkelen, laat staan de engine aan te passen.
Anderzijds was het falen van Anthem te danken aan een gebrek aan visie. De game ging door verschillende fasen heen waarbij de meest onderscheidende mechaniek, het vliegen, meermaals werd verwijderd en toegevoegd. Ook werden BioWare-veteranen, waarvan een aantal grote namen de studio verliet, het niet eens over de gameplayloop en het verhaal. Het resultaat is dat Anthem naar verluidt zo'n anderhalf van de zeven jaar écht in ontwikkeling was.
Nieuw tijdperk
De eens zo grote rpg-maker was anno 2024 opeens al haar magie kwijt. In een poging om Anthem te redden kondigde BioWare het zogenaamde Anthem Next aan - een volledige make-over van de game - maar al gauw werden die plannen geschrapt door Electronic Arts. Ondanks alle ellende voor ontwikkelaars en spelers heeft Anthem duidelijk een andere visie bij EA teweeggebracht. Mede dankzij het succes van Star Wars Jedi: Fallen Order zag de uitgever af van een online Dragon Age-game, die eerst bekendstond als 'Anthem met draken' voor een meer gebalanceerde online rpg. Vervolgens verscheen in 2021 het gerucht dat BioWare en EA de online elementen van Dragon Age 4 volledig zou hebben geschrapt, wat achteraf correct bleek te zijn.
Anno 2024 vragen spelers zich vooral af of BioWare ooit weer de oude wordt. Dragon Age: The Veilguard (voorheen verwarrend genoeg Dragon Age: Dreadwolf) wordt tot dusver in ieder geval goed ontvangen, en zoals vanouds geprezen voor het schrijfwerk en diens personages. Er is daarmee ook meteen goede hoop voor de nieuwe Mass Effect game, de eerste BioWare-rpg die afstapt van Frostbite voor het veel toegankelijkere Unreal Engine. Maar of BioWare écht 'terug' is zal te tijd leren.
