Sommigen gaan mountainbiken, anderen de kroeg in. Bas besloot om in zijn vrije uurtjes het gehele script van Pokémon Crystal naar het Nederlands te vertalen. Niet voor hemzelf, maar voor zijn steeds fanatieker gamende zoontje.
Ik weet het: Nederlandse lokalisaties van games zijn soms best omstreden. Een beetje gamer spreekt een aardig woordje Engels en heeft daarom niet veel aan Hollandse schermteksten. En omdat Engels voor ons de 'gametaal' is, kan het soms onwennig voelen om een game in het Nederlands te spelen.
Toch ben ik in de afgelopen jaren steeds meer fan geworden van Nederlandstalige games. Naast mijn werk bij PU recenseer ik ook veel games voor kinderkrant Kidsweek, waar de aanwezigheid van die taal een belangrijk onderwerp is. Bovendien heeft Nintendo inmiddels een uitstekend lokalisatieteam, waardoor bijvoorbeeld Animal Crossing naar mijn idee veel beter in het Nederlands is dan in het Engels.
Hoewel bijna iedere Nintendo-game onder de zon is vertaald naar het Nederlands, bleef Pokémon tot dusver onaangeraakt. En juist dat was bij ons thuis een pijnpunt. Mijn oudste zoon Sam (6) is in de afgelopen jaren steeds meer gaan gamen. Het liefst wilde ik hem introduceren aan Pokémon. Deels omdat het één van mijn favoriete franchises is, maar ook omdat het speltechnisch alle onderdelen bevat die een kleuter als hem urenlang bezig kan houden. Maar taalkundig kan hij nog maar nét Nederlands lezen. Vermoedelijk duurt het nog een jaar of twee tot hij Engels goed genoeg begrijpt.
De meeste vaders zouden die twee jaar gewoon rustig afwachten. Logisch ook: er is in de tussentijd meer dan genoeg te spelen. Zelf koos ik voor een ongebruikelijk alternatief: ik wilde heel Pokémon Crystal zelf naar het Nederlands vertalen, zodat hij het kan spelen.
Teamproject
Dit begon als éénpittersprojectje. Ik ben geen programmeur, maar slimmere fans dan ik hebben de gehele broncode van Pokémon Crystal uitgewerkt en gedocumenteerd, waardoor je in netjes gesorteerde bestanden alle tekst kan veranderen. Dat leek prima te doen, tot ik realiseerde dat sommige keuzemenu's groter gemaakt moesten worden om tekst te laten passen. Aan het begin van de game kies je bijvoorbeeld tussen 'Boy' of 'Girl', een tekstveld dat maar ruimte heeft voor vier tekens achter elkaar.
Ik probeerde zelf te leren programmeren, maar dat bleek een hopeloze taak. Gelukkig ontmoette ik toen William: een Amerikaanse programmeur die graag Nederlands wil leren en toevallig op exact hetzelfde moment aan hetzelfde hobbyproject was begonnen. We bundelden onze krachten, rekruteerden later medevertalers Eline, Randolf en Calvin en konden daarna echt los.
24.000 regels aan tekst
Het bleek een belachelijk ambitieus project. Pokémon Crystal heeft meer dan 24.000 regels aan tekst. Die moesten niet alleen vertaald, maar die vertalingen moeten ook precies in regels van 18 tekens per stuk passen. Of minder tekens als de naam van de speler, een Pokémon, voorwerp of ander object toevallig op dezelfde regel staat. Een gigantisch complexe puzzel om te leggen, waarna we ook al die 24.000 tekstregels minstens twee keer hebben geredigeerd om foutjes er uit te halen. Het Nederlandse script zou daardoor foutloos moeten zijn – maar nu ik dat hardop beweer is het vast een kwestie van tijd tot iemand een gemist foutje opmerkt.
Op sommige plekken hebben we tekst bewust Engels gehouden. De namen van steden, trainers en Pokémon hebben we bijvoorbeeld Engelstalig gehouden. Op die manier blijven we dicht bij de lokalisatie van andere Pokémon-media in Nederland – in de anime hebben ze het ook gewoon over Viridian City, Pikachu en Professor Oak. Daarnaast willen we het makkelijk houden om online een oplossing te zoeken als je vast komt te zitten. Als je niet voorbij een trainer komt, kun je de naam zoals die in de game weergegeven wordt gewoon googelen.
Plekken zonder expliciete of overdreven Engelse naam zijn wel gelokaliseerd. Lake of Rage is het Meer van Razernij, Mt. Mortar is de Vijzelberg. Persoonlijke favoriet voor mij is het Eikenwoud. Dat heet in de Engelse editie Ilex Forest, waarbij wordt gerefereerd naar een vergezochte naam voor een eikenboom. Wat blijkt: in het Japans heet het ook 'Eikenwoud', maar bij de Engelse editie is daar niet voor gekozen. Geheid omdat Professor Oak zo'n prominent personage is en spelers wellicht zouden denken dat het zijn bos was.
Vanaf deze week te spelen
Het is in elk geval gelukt. Pokémon Kristal-editie is vanaf deze week als patch te downloaden, die je op je eigen (uiteraard legaal verworven) ROM-bestand kunt toepassen. Er zijn meerdere manieren om zo'n ROM legaal te krijgen: je kunt bijvoorbeeld met een GB Operator je eigen cartridge 'dumpen' op een pc, of je 3DS softmodden en je uit de eShop gekochte game overzetten. Heb je een ROM, dan kun je op bijvoorbeeld deze site het patch-bestand toepassen om hem Nederlandstalig te maken.
Het was een onwijs grote bevalling, maar ik zie het wel gebeuren dat hierna nog een lokalisatie volgt: met het huidige script zouden we best snel ook Gold en Silver kunnen vertalen. En daarna zijn Red Blue en Yellow een leuk idee – of misschien springen we naar de Game Boy Advance.
Als je gaat spelen, ben ik erg benieuwd naar wat je er van vindt!
Wauw gaaf!
Dan ga ik toch taalkundig vervelend doen. Ik zie in de screenshots dat er gekozen is om Ht. te behouden als referentie naar hoogte. Het is alleen erg ongebruikelijk in de Nederlandse taal om het over de hoogte van een dier te hebben, dan heb je het eerder over de lengte of grootte (deze slang kan wel 5 meter lang worden). Om de 3 letters niet te overschrijden zou ik dan dus voor LEN hebben gekozen. Ja lengte gebruik je ook niet altijd, maar hoogte werkelijk nooit.
Verder wel echt nice, ik hoop dat je kind er ook blij mee is!
Schofthoogte is vrij gebruikelijk voor een dier, maar goed het zijn dan ook geen dieren, maar Pokémon.
Deze gaan we in een patch aanpassen! Ik heb er gisteren LT. van gemaakte, voor LengTe.
Door de (verrrassend grote!) media-aandacht doken er wat kleine details op die toch anders kunnen.
Wanneer gaan ze voor een straattaal variant? “Ewa Ash Faka dan, welke Pokémon kies jij?!”
Wat ongelofelijk tof! Ik ben zelf al ruim in de dertig en zeer bedreven in het Engels, maar denk dat het leuk is om hem de volgende keer “gewoon” in het Nederlands te spelen 😁
Leuk! Staat nog een klein foutje in de tekst: Mt. Mortal = Mt. Mortar.
Thanks! Heb het aangepast.
Ik wacht nog steeds op de Brabantse vertaling.
Geleuve mij menneke, er za ene Pickachu tussen da bömke en da bluumke.
Die Koûwe toont mee wêrum ‘m dè nie gi wurde… in ellek durrup hè ge wir n’ander accent…
Ik maak duidelijk geen goeie fake Brabander :’)
Kende lang wachte kul!
Sorry, we gaan eerst Fries doen.
Met ChatGPT kan dit binnen een paar minuten en in elke gewenste taal.
Dan moet je alsnog alles nagaan op inconsistenties, stijl, woordgrappen enzv.
Daarbij is het altijd goed om zoveel mogelijk dingen zelf te doen, ook als het meer tijd en energie kost. Hoe minder afhankelijk van dat soort tech en zeker van AI, hoe beter.
Nee, dat is dus niet nodig. Als je weet hoe je goed moet prompten, kan dit allemaal in één keer. Bijvoorbeeld: ‘Herschrijf de volledige tekst in correct grammaticaal Nederlands, controleer alle grappen op taalgebruik, en herschrijf ze op een manier die past bij de Nederlandse taal, cultuur, normen en waarden – inclusief hoe humor daarin verwerkt wordt.
Was het maar zo makkelijk!
Zelfs al zou je ChatGPT met een prompt zo scherp krijgen dat er rekening wordt gehouden met de juiste lengtes van regels en variabelen zoals wanneer de spelersnaam of de naam van een Pokémon op een regel staat, dan is er nog de consistentie die bewaakt moet worden: je hebt de anime, manga en heel veel andere media-uitingen die wél zijn gelokaliseerd, waar je goed op moet aansluiten.
Zie alleen al het voorbeeld van het Eikenwoud: dat vergt een goed doordachte keuze. Als je AI die laat maken, ben je zoveel aan het nakijken of het goed ging, dat je het beter gewoon zelf kunt doen.
Ik gebruik ChatGPT en andere AI-programma’s sinds de introductie van ChatGPT 3.0. In het begin, net als velen, vond ik het vooral leuk om ermee te experimenteren. Maar al snel ontdekte ik dat simpelweg ‘wat vraagjes stellen’ niet werkt. Als je leert hoe je goed moet prompten en begrijpt hoe het AI-model functioneert, kun je er vrijwel alles mee doen wat je wilt. Dus wanneer mensen zeggen dat iets niet mogelijk is, geven ze eigenlijk aan dat ze zelf niet goed weten hoe het werkt of hoe ze het moeten inzetten.
Als reactie op het punt over het Eikenwoud: ja, je moet áltijd controleren wat je maakt met AI. Iedereen kan tegenwoordig vrij makkelijk zien of iets met AI is gegenereerd. En als je iets met AI maakt, moet je ook begrijpen wát je maakt — of het nu een verslag, onderzoek of iets anders is. Iets snel in elkaar zetten zonder controle, daar dupeer je uiteindelijk alleen jezelf mee.
Maar ook hierin geldt: wees slim. Probeer niet alles in één keer te doen. Elk AI-model heeft zijn grenzen. Je moet specifiek prompten en in kleine, beheersbare stappen werken. Dan is AI op zijn best en houd je zelf het overzicht.
*Gelukkig* is het niet zo makkelijk, zou ik eerder zeggen 😉 Vertalen (of beter gezegd: lokaliseren) is een creatief ambacht. Geen mens vertaalt iets hetzelfde en constant moeten er creatieve keuzes worden gemaakt. Dat maakt vertalen voor mij ook tot een superinteressant beroep, want een goede vertaler kan een game echt naar nieuwe hoogten tillen.
Paper Mario TTYD is daar een goed voorbeeld van. Door de uitstekend weglezende teksten en bij vlagen briljante vondsten (knokworst, come on!) maakt de Nederlandse vertaling een toch al steengoed spel nóg een paar tandjes vermakelijker. Zelfs al krijg je AI zover om teksten foutloos te vertalen en zelfs grapjes te ‘lokaliseren’ tot het punt dat je niet meer overduidelijk ziet dat iets met AI is gedaan, toch ben ik ervan overtuigd dat een AI-vertaling nooit in staat zal zijn om een game-ervaring écht te verrijken. Gevoelsmatig hebben de meeste mensen (hopelijk) toch wel door dat AI-teksten niet natuurlijk klinken, een beetje gekunsteld, zielloos.
Het niveau van een passieloze broodvertaler kan AI wel bereiken, maar ik mag toch hopen dat we nooit het punt bereiken dat we getalenteerde lokalisators gaan vervangen door AI. Een vertaalmeesterwerk als Paper Mario zouden we dan nooit meer krijgen.
Zeker waar! We hebben zelf wat leuke taaldingetjes er in gestopt die een AI nooit zou verzinnen. De uitspraak “this is the sea, you see?” is nu bijvoorbeeld “dit is de zee, het is me wad”. En we hebben het o.a. over lanterfanten.
In een aankomende patch hebben we ook de term ‘een kritieke klap’ vervangen voor ‘een voltreffer’. Minder letterlijk, maar dekt de lading veel mooier.
Mooi klusje. En hopelijk kan het voorkomen dat ze later niet “me pokemon” zeggen, of “is” in plaats van “eens.”
Sorry, ik denk dat ik de opvoeding alsnog verpest met dit woordgrapje.