In deze rubriek vertellen PU-redacteuren over de game die het afgelopen jaar de meeste indruk op ze heeft gemaakt. Vandaag: Erik Nusselder met Clair Obscur: Expedition 33.
(Pas op! Vanzelfsprekend bevat dit artikel grote spoilers voor Clair Obscur: Expedition 33!)
Er zijn van die all-timers, games waarvan je nooit meer vergeet waar je was toen je ze speelde. Final Fantasy 7: naast mijn broer op zijn slaapkamer, terwijl ik met hem meekeek. Persona 4 Golden: op een Vita onder een parasol op het strand in Egypte. En nu Clair Obscur: Expedition 33: in een piepklein studio-appartement in Duitsland, waar ik vier maanden in mijn eentje woonde voor werk.
Het knapste vind ik hoe deze game je voorhoudt waar het verhaal over zal gaan, om het halverwege ineens over een totaal andere boeg te gooien en onverwachte thema's aan te snijden. De game heeft maar liefst drie Onvergetelijke Momenten die ik… nou ja, nooit zal vergeten. Daarom noem ik ze ook Onvergetelijke Momenten. Met hoofdletters.
Is het zo'n game??
Ik had de game al een tijdje op mijn radar. Hij stond op plek één in het verlanglijstje dat we elke januari delen in de Ron en Erik Podcast. Het concept was direct intrigerend. Een mysterieuze vrouw die een cijfer in de lucht schrijft, waarna iedereen van die leeftijd of ouder verdwijnt. Elk jaar gaat een expeditie erop uit om deze Paintress te verslaan, een expeditie die noodgedwongen elk jaar jonger wordt. Een boeiend idee dat gelijk een heleboel vragen oproept. Wie is die vrouw? Waarom doet ze dat? En wat doet dit feit met een samenleving?
Ik had nooit kunnen bedenken hoe goed dat laatste punt zou worden uitgewerkt. De samenleving van Lumière is totaal anders dan wat wij kennen. Als je weet dat je niet oud zult worden, sla je een opleiding misschien over. Stelletjes maken ook hier ruzie over of ze kinderen willen. De een wil hun potentiële kroost niet veroordelen tot een lot als weeskind, de ander ziet dit als opgeven, want dan ga je ervan uit dat geen enkele expeditie ooit zal slagen. Heftige thema's, die doen denken aan bijvoorbeeld de opwarming van de aarde.
En dan, Onvergetelijk Moment nummer één. Mede-redacteur Marcel is bij me op bezoek in Duitsland. Hij heeft de game al uit, ik ben nog in het begin. "Start hem even op, ik wil zien waar je bent", zegt hij. Dat doe ik, en als hij de gang ziet die voor me uitstrekt, zegt hij: "O, nu moet je even verder spelen." Sadist.
Vijf minuten later valt hoofdpersoon Gustave dood neer. "O, is het zo'n game??", denk ik bij mezelf. Ik heb sinds Aerith niet meer zo'n schop in mijn maag gehad. Deze game gaat helemaal niet over wat Gustave met zijn midlifecrisis aan moet. Dit was een endlifecrisis.
Wie is de slechterik?
Onvergetelijk Moment nummer twee. Net als ik denk te begrijpen waar de game dan wel over gaat, met personages die gebukt gaan onder de prestaties van hun ouders, maar door blijven vechten nadat ze verwoest zijn door rouw, of juist vrolijk proberen te blijven in een hopeloze situatie, trekt de game weer aan het stuur. Deze wereld is een schilderij van een kind, tot leven gebracht door een moeder die maar geen afstand kan nemen van haar overleden zoon. "O, is het zo'n game??", denk ik wederom.
Nee wacht, wat voor game is dit nou eigenlijk? Het thema is plotseling kraakhelder: dit gaat over iemand die zich verliest in rouw en daar niet meer uit kan komen. En over een vader, die naast zijn zoon nu ook zijn vrouw verliest en alles op alles zet om haar terug te krijgen.
Een goede slechterik
Hoewel die twee momenten mij het meest bij gaan blijven, is Onvergetelijk Moment nummer drie misschien nog wel het knapst. Het einde van de game. Ken je dat moment in films, dat je ineens best wel begrip hebt voor de schurk? Thanos heeft in principe gelijk dat de mensheid beter af zou zijn met de helft van de mensen, toch? Alleen zijn methoden om dat op te lossen zijn dan weer zo gruwelijk, dat je toch niet echt aan zijn kant kan staan.
In het laatste gevecht tegen slechterik Renoir had ik precies zo'n moment. Het was gewoon een arme vader die zijn dochter en vrouw terugwilde. Hij zag hoe ongezond het was om rond te blijven hangen in deze fantasiewereld, alleen om de echte wereld niet onder ogen te hoeven komen. Hij zet alles op alles om zijn gezin niet te hoeven verliezen, nadat hij zijn zoon al heeft moeten begraven. Ik had zowaar sympathie!
Sterker nog, ik kon geen reden verzinnen waarom ik niet aan zijn kant zou moeten staan. Er bekroop me een heel ongemakkelijk gevoel terwijl ik hem in het laatste baasgevecht in de pan aan het hakken was: was ik het niet gewoon met hem eens?
Iedereen heeft gelijk
Bij het einde van de game kan ik me in alle personages verplaatsen. Dat is een teken dat dit script zo ontzettend goed geschreven is, met duidelijk en geloofwaardige motivaties voor alle personages. Niemand is perfect en uiteindelijk is niemand de held of de slechterik. Het is een rotsituatie voor iedereen, er is geen perfecte oplossing die iedereen gelukkig maakt. Hoe dit verhaal ook eindigt, het wordt een tranendal. En jij moet het einde kiezen.
Nadat ik mijn keuze had gemaakt (Verso, natuurlijk), moest ik heel wat tranen wegslikken. Het is een duister einde met weinig lichtpuntjes, behalve dan dat deze verscheurde familie een nieuw begin kan maken en in de werkelijkheid kan gaan leven. Ik was ervan overtuigd dat ik per ongeluk het 'slechte' einde had gekozen, dus ik keek het andere einde op YouTube. O nee, dat einde is nog veel bedroevender. Dan ga ik toch maar voor een situatie waarin de rouwverwerking hopelijk kan beginnen.
Toen ik aan deze game begon, had ik geen idee dat het deze kant op zou gaan. Een verhaal met een bijzonder concept in een belle epoque-stijl die je niet vaak tegenkomt, dat was voor mij al genoeg om hyped te zijn. Dat het daarna een van de meest emotionele, volwassen en geloofwaardige verhalen ooit in gaming zou vertellen, had ik niet zien aankomen.
Daarom is de enorme prijzenregen die over deze game is uitgestort ook zo terecht. Mensen die het spel niet hebben gespeeld, kunnen dat van de buitenkant misschien niet zien. Als je niet weet welke ongelooflijke wendingen het verhaal neemt en hoeveel durf getoond wordt door plotseling voor heel andere thematiek te kiezen, dan lijkt al die lof wellicht overdreven. Wat mij betreft heeft Sandfall Interactive de meest menselijke game in jaren afgeleverd.
Meer nieuws
Summer Game Fest 2026: alle showcases, tijden en livestreams op een rij
ARC Raiders: release, gameplay, platforms en alles wat we weten
Steam Deck 2: release, prijs, specs en alles wat we weten
Forza Horizon 6: release, PS5, Game Pass, map en alles wat we weten
Battlefield 6: alles over release, gameplay, Season 3 en meer
De gekste dingen die we op CES 2026 hebben gezien
Favorieten: Metroid Prime 4 blijkt een nieuw recept dat minder lekker smaakt
Favorieten: Wanderstop was het oog van de storm
Favorieten: Clair Obscur: Expedition 33 was vorig jaar al mijn beste game van dit jaar
Favorieten: Heel Kirby Air Riders is fucking bullshit
Na half uur rondrennen zoeken naar verdekt opgestelde personages en pijn in mn duim van al het geouwehoer en het half turn-based combi met timed action vechtsysteem was ik er klaar mee. Sfeer was wel goed maar het raakte bij mij de irritatie factor.
Terug naar fortnite jij!
Haha, nee dank je. Het triggerde me wel om Baldur’s Gate 3 weer opnieuw te gaan spelen.
Ik heb de game nog niet gespeeld maar wil dat wellicht wel nog gaan dus ik skip dit artikel verder even ivm spoilers.
Wanneer komt de top 100 of doen jullie dat niet meer
Ik heb de game uitgespeeld en de platinum trophy gehaald, maar GOTY zal het voor mij nooit worden mede door het slechte map design.
Ik dacht dat dat ‘iets heel anders’ daadwerkelijk iets heel anders zou zijn, dat Nusselder een geheim had ontdekt. In plaats daarvan is het precies datgene wat zo’n beetje iedereen die dit heeft gespeeld kon zien.
Deze en Hades 2 wil ik proberen in 2026 te bevingeren. Een game met een goed verhaal en zo een soundtrack wil ik niet missen.
Hades 2 is echt fantastisch maar je moet wel van die type game houden (als je Hades 1 niet leuk vindt gaat deze je mening denk ik niet veranderen).
Same voor E33 en JRPGs
Niet vies van JayaRrPeeGees, dus dat komt wel goed. Heb dit jaar gelukkig wel de Oblivion en NG2 remakes, Silksong en Doom the Dark Ages kunnen spelen.
Heb bijna mijn nek gebroken met headbangen op Doom the Dark Ages poah
Zat er heerlijk op te viben idd. Doom Eternal was iets beter maar het verschil is niet groot.
Inderdaad
Life keeps forcing cruel choices – Renoir
Mooi stukkie. Ik heb de game niet gespeeld en na de vele positieve meningen was mijn interesse wel geprikkeld maar ik lees de laatste dagen ook veel reacties hier met goede argumenten waarom men de game toch niet zo tof vindt en dat heeft die interesse weer teniet gedaan. Vooral omdat dat zaken zijn waar ik me ook aan zou storen binnen een game. Bovendien lees ik vooral veel positiefs over de plotwendingen enz. En juist t verhaal vind ik in games van ondergeschikt belang. Enkele uitzonderingen daar gelaten. Maar meestal vergeet ik op te letten wat betreft verhaallijn en krijg ik amper mee waarom ik nu iets aan t doen ben.
Maar het is goed te lezen dat dit voor veel mensen echt een heel bijzondere game is.
Weet jij wat jij is moet doen? Gewoon de game spelen en je eigen mening vormen 😉
Je weet binnen een uurtje of 2 wel of de game voor jou is of niet, en dan heb je het tenminste geprobeerd, toch? 🙂
Das waar. Maar als ik dat doe, dan wacht ik wel even tot ie goeiekoop is. Nog genoeg te doen ook momenteel.
Mja het is niet gratis hè
@MASTEREXPLODER
Mja, als je gamepass bijvoorbeeld hebt is het wel “gratis”. En Luigi benoemde in zijn oorspronkelijke bericht niet dat het goedkoop moest, he, amders had ik het wel anders gezegd 🤭
@Luigi
Ben benieuwd wat je er van zult vinden. Mocht je de game ooit kopen dan wens ik je er wel vast veel plezier mee. Voor mij was het iig een geweldige ervaring 👌🏻
Echt niet lullig bedoeld hoor. Maar als je al zelf zegt dat verhaal in games voor jou van ondergeschikt belang is, dan moet je deze game helemaal niet gaan spelen.
Er zijn zat andere toffe games waar het verhaal inderdaad niet boeiend is voor het plezier in de game.
We hebben niet allemaal dezelfde smaak, gelukkig zijn er heel veel verschillende soorten games.
Ik vond het een fantastisch spel. Heb zelfs nog heel veel tijd na het einde doorgespeeld om alle gebieden te bezoeken en hele moeilijke eindbazen proberen te verslaan (Simon). Vond het overduidelijk 1 van de beste spellen die ik de afgelopen jaren gespeeld heb.
Ik ben nu een stukje verder maar ik vind de prijzen regen voor deze game heel erg overdreven. Ik denk dat het zoveel prijzen gewonnen heeft en dat er zo lof is over deze game omdat het door een klein team gemaakt is en eruit ziet als een grote game. Maar kijk je dieper naar deze game dan zie ik de volgende dingen die helemaal niet game of the year waardig zijn:
– vijanden en uiterlijk van de niet hoofdpersonages: gestral village bijvoorbeeld wat een lelijke design en characters..
– Het bewegen door de spelwereld heen: de characters bewegen als houten klazen oor de spelwereld. Het is echt vreselijk.
– de lege spelwereld het zijn lege nietszeggende gebieden die je bezoekt enige wat je tegen komt zijn in gestral village lelijke oerlelijke characters en in andere werelden niets dan een paar lelijk zelf uitziende vijanden.
– de onduidelijke uitleg van sommige spel elementen
– Story mode die soms nog steeds je bij een optionele baas binnen 3 klappen dood is dus niet in balans
– Eentonige gameplay.
Nee ik denk als dit door een grote Triple a ontwikkelaar gemaakt zou zijn deze dingen niet met de mantel der liefde bedekt zou worden. Als ik hem nog uit speel dan zou het van de 17 games misschien net boven de remasters staan. Want ik vind een mooi verhaal met goede soundtrack niet voldoende
Bro ik durfde het eigenlijk niet te zeggen, maar die dingen die je nu benoemd slaat de spijker op z’n kop
Story en muziek en de vistas zijn echt geweldig, maar dat is niet genoeg anders ga ik wel een film kijken
Ik begrijp je reactie , maar ik zie al direct dat dit geen game voor jou is. “De beste game van 2025” zal altijd subjectief blijven.
Echter is deze game er wel in geslaagd het turn based rpg genre nieuw leven in te blazen. Talloze grote Studios hebben het geprobeerd, en keihard gefaald.
Dat een kleinere studio dit wel lukt en erin slaagt om een (naar mijn mening) turn based rpg, met een vernieuwend vechtsysteem en sterk (niet voorspelbaar ) verhaal neer te zetten, geeft het alle recht op de gewonnen prijzen en eer.
De wereld is prachtig, de enemies zijn origineel, de gameplay is sterk, de soundtrack origineel en sterk. En de uitdaging? Die is zeker aanwezig.
De onduidelijkheid van spel elementen, maakt deze game nog sterker. Je moet alles zelf uitzoeken, net zoals vroeger in Final Fantasy 7 ,8 &9.
Sommige gebieden konden wel wat uitgebreider zeker en er zijn inderdaad meerdere “schoonheidsfoutjes”. Maar iedere game heeft wel.iets.
Als dit door een triple a ontwikkelaar was neergezet, had het dezelfde lof gekregen. Alleen dat zal nooit gebeuren , omdat creativiteit bij meeste triple a Studios ver te zoeken is.
@mister96 je hebt zeker ook een punt hier hoor. Klopt wel. En ik gun deze game echt wel GotY al is het niet ‘mijn ding’, maar om letterlijk iedere award uit de kast te trekken en dat mijn socials en pu.nl iedere 5min iets moet vertellen over hoe we eigenlijk spontaan allemaal maar moeten gaan bidden en huilen dat we dit mogen meemaken gaat me gewoon een beetje te ver. Spuugzat eigenlijk zelfs
Eens, het word je opgedrongen. Ik ben een groot fan van dit spel en zelf ik vind dat hier te veel artikelen over verschijnen. Zegt genoeg denk ik. Ik zie nu allemaal van die snelle artikelen verschijnen zonder meerwaarde over dit spel (als in tips/builds voor de Endgame bossfights). Iedereen wilt zijn graantje meepikken.
Zou beter zijn als je het gewoon kan ontdekken zonder dat je belaagd wordt met allerlei artikelen/nieuwsberichten/ videos van alle kanten.
@mister96.
Heel punten die jij beschrijft hekelen mij juist heel erg orginele vijanden? Ik vind het nietszeggende vijanden net als heel veel npc’s. De houten klazen hoe ze bewegen. En de wereld vond er op het onderwater wereld na nog weinig bijzonders. Het is best een goede game maar niet de 96 scores die ik overal zie ik vind ik.
@gameliefhebber
Kan hier een hele scriptie gaan schrijven als reactie , maar lijkt me gewoon duidelijk.
Ik denk gewoon niet dat het een game voor jou is. Niets meer, niets minder.
Nee dat kan maar ook al was dit wel een game voor mij snap ik nog steeds die idiote hoge cijfers niet.
Het moment dat ik oprecht niks voelde toen (spoiler) dingetje stierf wist ik dat het niks voor mij was, ik was er helemaal klaar mee na die lamp boss battle… En toch ben ik maar doorgegaan door de hype van iedereen, had ik eigenlijk met Baldur’s Gate 3 ook.
Mijn gaming voornemen voor 2026 is om die shit niet meer te doen, gewoon gamen waar ik zin in heb that’s it. Al schreeuwt de hele wereld naar mij dat ik ‘maar iets geweldig moet vinden’.
Ja de wereld schreeuwen dat je iets geweldig moet vinden of juist niet moet spelen luister ik allang niet meer naar.
Speel gewoon wat je leuk lijkt en plezier uit haalt. Ongeacht wat anderen daar van vinden.
Ja ik voel me dan soms in die meme van Homer Simpson in die kroeg weet je wel. Ach ik wil dan graag ook mee hypen, maar dan voelt het later achteraf toch altijd als “verspilde tijd” ofzo. Ik word daar soms een beetje gek van, vooral wanneer ik het gevoel krijg die E33 shit iedere 5min op internet te lezen over hoe foking fantastisch deze game wel niet hoort te zijn en het is de nieuwe baby Jesus en blablabla. Ach eem normaal doen mens en kinderen
@Masterexploder
Mensen zoals jij veracht ik echt, maar oprecht. Met je ‘spoiler’ amper aan fucking spatie voor de daadwerkelijke spoiler.
Bro dit hele artikel is een grote spoiler wat doe je hier
Maar goed, ik verwijder het wel. Beter denk je volgende keer maar even na voordat je naar een comment sectie gaat over spoiler artikel
@Masterexploder
Excuus, je hebt idd wel gelijk. De kans dat er spoilers staan onder een artikel met dikke spoilers is wel aanwezig idd. Ik had even iets minder fel moeten reageren.
Bedankt, ik was er een beetje van mijn apropos haha. Maar hey, eerlijk: er zitten nog veel andere vette story dingen in deze game, geen reden om te stoppen als je het vet vindt 😉
Succes!